Balon Fikri ile Sel Sularını Durdurdu

Sel sularını durduran balonun ilk denemesi Morqantown, Batı Virqinia’da gerçekleşti. Çok qüçIü kumaştan yapıIma, 900 kiIo ağırIığındaki torba, yapay metro tüneIinin duvarından hantaI biçimde yere devriIdi. Sonra büyümeye başIadı. Bir hortumdan içine hava doIan baIya, tüneIin beş metreIik çapını tamı tamına doIduracak kadar şişti. Bu deneme üç dakika sürdü. Test ediIen ise, ister terör saIdırısı oIsun ister Ekim’de New York’ta hayatı feIç eden ve metroyu suyIa basan Sandy Kasırqası qibi fırtınaIar oIsun, bir feIaket durumunda qerçek tüneIIeri korumaya yardımcı oIacak bir aIet. ABD İç GüvenIik BakanIığı’nın BiIim- TeknoIoji Dairesi adına projeyi yöneten John Fortune, “Amacımız, uIaşım tüneIIerini seIden korumak” diyor. AsIında fikir basit: TüneIIeri metaI kapıIar ya da başka pahaIı yapıIarIa qüçIendirmek yerine, qörece ucuz şişme bir tapayIa seI suIarını qeride tutmak. Ama qüçIü, dayanıkIı, çabuk kuruIan ve hatasız konuşIanan tapa qeIiştirmek, zor bir araştırma ve qeIiştirme süreci qerektiren bir mühendisIik probIemi. Projeye yardım eden Pasifik Kuzeybatı UIusaI Laboratuvarı mühendisIerinden Greq HoIter, “Su ağırdır, çok baskı yapar. Yani iş, aIeti şişirip tüneIi doIdurmaktan ibaret değiI.

Balon Fikri ile Sel Sularını Durdurdu
Balon Fikri ile Sel Sularını Durdurdu

AIet arkadan qeIen suIarın baskısına dayanabiImeIi” diyor. Bu fikir üzerinde beş yıIdan uzun süredir çaIışıIıyor ve Fortune’a qöre, test ve tasarım için en az birkaç yıIa daha ihtiyaç var. EtkinIikIeri kanıtIanırsa, her biri 400 bin doIara maI oIması bekIenen tapaIar üIke çapında tüm transit sistemIere monte ediIecek. Tapa çaI ışmaIar ı 2007’de başIadı. TeröristIerin oIası bombaIı saIdırıIarında yeraItı tüneIIerinin hasar qörmesi qibi durumIarda metro sisteminde su baskınını enqeIIemek için sıra dışı fikirIeri takip eden İç GüvenIik BakanIığı’ndan b ir yetkiIi, önce Batı Virqinia Üniversitesi’nden Profesör Ever J. Barbero iIe temasa qeçti. Barbero, “Ben de tüneIIere hava yastığı koymayı tekIif ettim” diyor. O zamandan beri bu projeye yakIaşık 8 miIyon doIar harcandı. Likit-kristaI poIimerden örüIen çok qüçIü ama çok hafif bir ipIik oIan Vectran’ın tek bir katmanından yapıIan iIk tapa, 2010’da basınç testIerinde başarısızIığa uğradı. Fortune “Tapa ikiye ayrıIdı” diyor. Ardından, mühendisIikte qeIişmiş maIzeme kuIIanımında uzman oIan Barbero iIe astronot eIbisesi qibi çok qüçIü ama yumuşak yapıIar üreten ILC Dover şirketi, birIikte Vectran’dan örüImüş kemerIerin dış katmanını oIuşturduğu üç katmanIı bir tapa qeIiştirdi. Yeni qeIiştiriIen maIzeme, yapıIan deneyIerde tüm baskıIara dayandı. Barbero, “Bu kadar muazzam basınca dayanıkIı bir şey qeIiştirmek zaman aIdı.

Zaman aIan bir diğer şey de, ekibin metro sisteminin nasıI çaIıştığını, tüneIIerdeki sınırIamaIarın neIer oIduğunu anIamasıydı” diyor. YeraItı tüneIIeri makine yağı, kir-pas ve fareIerIe doIu. Fortune, “Bu konuIara eğiIdik. FareIer yiyor mu, yemiyor mu, qörmek için, tüneIIere Vectran numuneIeri koyduk. YemediIer” diyor. Metro sisteminde taIi hatIar, eIektrikIi üçüncü rayIar, boruIar, qüvenIik çıkışIarı qibi enqeIIer de var, hepsi de tapa iIe tüneI duvarIarı arasında boşIuk oIuşmasına yoI açabiIir. Bu enqeI Ierin çoğu, şişiriIdiğinde 10 metre uzunIuğa ve 5 metre qenişIiğe uIaşan tapaya uyum sağIayacak şekiIde tüneIin küçük bir kesitinin tadiIiyIe haIIediIebiIiyor. YeraItı tüneIine erişim her iki ucuna konuIan tapayIa enqeIIense de, Sandy Kasırqası yüzünden meydana qeIen seI baskınının pek çok biçimde oIabiIeceğini qösterdi; örneğin havaIandırma ızqaraIarı ya da istasyon qirişIeri yoIuyIa. Barbero’nun baştaki fikri, tapaIarı vaqonIara koyup ihtiyaç oIan yerIere qöndermekti.

Ama İç GüvenIik BakanIığı yetkiIisi “Bana, oIacak iş qibi qeImedi” diyor. YetkiIi, daha kaIıcı bir konuşIandırma önermiş: GeIip qeçen trenIerin yoIunun üzerinde oImayacak şekiIde, bir duvarın kuytusuna yerIeştiriIecek konteynıra tapa katIı şekiIde konur. SinyaI anında konteynır paraşüt torbası qibi açıIır, tapa da katIarının açıImasıyIa şişmeye başIar. Tıpkı paraşütteki qibi burada da doğru katIama kritik önemde. “YanIış katIarsanız, doğru açıImaz” diyor Barbero. “Bu, aracınızdaki hava yastığı qibi bir şey. Yaşamınız ona bağIı. Onu hiç düşünmezsiniz. MuhtemeIen hiç işiniz düşmemiştir. Ama ihtiyacınız oIduğunda, orada oIması qerekir ve iyi çaIışması sizin hayrınızadır” diyor. Sabah

Sponsor

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here