En iyi 10 aile şirketinin tarihi

Kayda değer 10 aile şirketinin öyküsü bazıları aşırı başardı, bazıları ibret verici okuma listenizde yer almayı hak ediyor.

Sharon Nelton
Aile şirketleri tarihi, bize bir aile şirketini işletmeyi öğretmek bakımından çok fazla şeye sahip. Başarı öykülerinden nelerin işe yaradığını, hüzünlü sonuçlanan öykülerden ise neyin işe yaramadığını öğrenebiliriz. Birçok şirketin tarihi bize başarılı ailelerin değişen kuşaklar boyunca ayakta kalabilmek için stratejilerini nasıl ayarladıklarını gösteriyor.

Diğerleri ise coğrafya ve tarihin bir şirketi nasıl şekillendirdiğini görmemize yardımcı oluyor. Hemen hemen her zaman, aile şirketleri tarihi, genellikle çok zor koşullarda ailelerin neleri başarabildiğini ve yaşadıkları zorlukları anlamamızı sağlıyor. Aşağıda bunlardan 10’u, yazarının adına göre alfabetik olarak sıralanmış halde yer alıyor.

Bu kitapları birçok sektör, bölge, kültür ve konuyla ilgili olarak sağladıkları öngörüler nedeniyle seçtik. Bunlardan aile şirketi üyeleri tarafından yazılmış bulunan üç kitabın her biri, tarihe dair içeriden birinin keskin bir sezisi ve şirketin bu tarihteki yerinden oluşan bileşik bir bakış açısı sunmaktadır. Aynı zamanda, kitabın kolay okunabilirliğini de kriterlerimiz arasına koyduk ve öykülerin zamandan bağımsız olmasına dikkat ettik.

Koyun Saymak ki en eski tarihli seçimdir, aile üyelerinin, şirketlerini 10 yıllar boyunca sürdürebilmelerini garanti altına almak bakımından farklı yetenekleri nasıl bir araya getirdiklerine dair bir kavrayışla bugüne ışık tutmaktadır. En yeni olan ikisi; Mcllhenny’nin Altını ve Mondavi’nin Evi, bize göre zamanın sınavına karşı dayanacak ve gelecek kuşaklara hayatta kalmak için değerli dersler verecektir.

Her durumda işler yolunda gitmedi ve bazı aile üyeleri, haklarında yazı yazılmasına itiraz etti. Emsalsiz biber sosu Tabasco’yu yapan aile şirketi için çalışmış üyelere, örneğin, Mcllhenny’nin Altını’nın yayımlanması konusunda itiraz edildi. Yine de hala aile şirketleri, diğerlerinin büyük basan öykülerinin yanı sıra hatalarından da önemli bilgiler kazanabilir.

Peki, özet haber makaleleri gerekli olguları sunabilmekteyken neden bir aile şirketi tarihi okunsun? Olumlu ya da olumsuz olsun, bir tarih, resmin tamamı hakkında tam bir bilgi verme gücüne sahip. Ancak günümüzde bir şirketle ilgili duygusal konulara daha çok odaklanılmaktadır. Mondavi’nin Evi’ndeki yorum sahiplerinden Peter Mondavi, Jr. bir gazete muhabirine, aile şirketinin zaten kamu tarafından bilindiğini, ancak bu kitabın sunduğu kapsayıcılık ve bütünlük ölçeğinde bilinmediğini söyledi. Aile şirketi kitaplarının nasıl ele alınacağı konusunda tarihsel yaklaşımın bir üstünlüğü var; çünkü bu tarihi öyküler bizim gerçek ailelerin tecrübelerini daha doğrudan paylaşmamızı ve gafların nasıl yapıldığını ve başarıların nasıl elde edildiğini anlamamızı sağlıyor.

Seçtiklerimiz şunlar:

1. GUCCİ’NİN EVİ: CİNAYET, DELİLİK, CAZİBE VE
HIRSLA İLGİLİ DUYGUSAL BİR ÖYKÜ SARA GAY FORDEN, (VVIIIIAM MORROVV, 2000).

İçerdiği bütün şiddete rağmen, Forden’ın ünlü İtalyan lüks ürünler üreticisi şirketi ele alış tarzı, kitabın hızla akan bir gerilim gibi okunmasını sağlıyor. Guccio Gucci 1921’de Floransa’da küçük bir deri ürünler şirketi kurdu ve sonra üç oğlu da ona katıldı. Baba, rekabetin iyi performansa yol açacağı inancıyla evlatlarını birbiriyle yarıştırdı.

Her biri zaten edinmiş olduğu rol modellerine sahip olarak, üçüncü kuşaktaki kuzenler kan davasını sürdürdü. Bunlardan birisi, Maurizio şirketin kontrolünü ele geçirdi; ancak iflasla karşılaşınca hisselerini aile dışından bir ortağa satmak zorunda kaldı.

Forden, kurucunun, evlatları arasında husumeti geliştirmekle şirketin nihai olarak yitirilmesinin önünü açtığına dikkat çekiyor.

2. STEİNBERTJ: BİR AİLE İMPARATORLUĞUNUN SONU
ANN GİBBON VE PETER HADEKEL (MCMLLLAN OF CANADA, 1990).

Düşük nitelikli aile üyelerinin aile dışı yetenekli çalışanlardan üstün görülmesi akılsızlığı, buradaki başlıca konu. Montreal’da bulunan Steinberg Inc, Ida Roth Steinberg tarafından 1917’de küçük bir gıda dükkânı olarak kuruldu, ikinci kuşağın baskın lideri olan oğlu Sam’in döneminde süper marketler, gayrimenkul şirketi, restoranlar ve şeker rafinerisinden oluşan bir güce dönüştü. Ancak Sam’in yetersiz ya da tecrübesiz aile üyelerini anahtar pozisyonlara getirmek ve aile dışı değerli yöneticileri daha iyi fırsatları kovalamak zorunda bırakmak eğilimi vardı. Sam’in, sahipliği üstlenmeye hazırlıklı olmayan dört kızı arasındaki anlaşmazlıklar, bir aile şirketi olarak girişimi batırdı. Şirket, 1989’da satıldı.

3. KİŞİSEL TARİH
KATHARLNE GRAHAM (ALFRED A. KNOPF, 1997).

Ancak geçen yüzyılın sonunda kadınlar, eşleri öldüğünde aile şirketini satmaları yolundaki baskılara direnmeye başladı. Önemli bir örnek de Katharine Graham. Eşi Philip, babasından devraldığı Washington Post’un yayımcısı, I963’te intihar etti. Tecrübe eksikliğine ve devasa korkulara rağmen Graham, yürümeye ve Post’u kendisi çıkarmaya karar verdi. Nedeni? Şirketi çocukları için muhafaza etmek.

Başkalarından öğrenmeye ve üst düzey danışmanları ve kilit çalışanları etrafında toplamaya açık olan Graham, kendisini bu ülkenin en saygı görülen CEO’larından biri haline dönüştürmeyi başardı. O, 2001’de öldü ama Washington Post Company güvenli bir şekilde sonraki kuşağın ellerine geçti.

4. KANOO’NUN EVİ: BİR ARAP AİLE ŞİRKETİNİN YÜZYILI
KHALİD M. KANOO (THE LONDON CENTRE OF ARAB STUDİES, 1997).

Geçmişin nefes kesici bir hamleyle temizlenmesini sağlamak için stratejik değişim, Manama-Bahreyn liman kentinde bulunan ve altı kuşaktır süren bir aile şirketi olan Y.B.A. Kanoo Group’un öyküsünü anlatıyor. Yazar, modern şirketin geçmişini, ailesinin küçük ticari şirketini I890’da satın alan ve onu gemicilik ve inşaat alanında büyüten, büyük-büyük-amcası Haji Yusuf bin Ahmed Kanoo’ya kadar izliyor.

İzleyen yüzyıl boyunca şirket; havacılık, bölgede petrol keşfi, yoğun ekonomik ve politik kayışlar, iki dünya savaşı gibi süreçler yaşadı. Şirket; gemicilik, seyahat, meta ve ticari sigortacılık alanlarıyla ilgilenen bir topluluk haline geldi.

Dördüncü kuşak başkan, aile üyelerini kendilerinin değil şirketin yararına çalışmaya zorlayan bir düstur sayesinde Kanoo’nun başarısını garantiledi.

5. KOYUN SAYMAK: ACIK MERA İŞLETMECİLİĞİNDEN KOLOMBİYA PLATOSUNDA AGROTARIM İŞİNE
ALEXANDER CAMPBELL MCGREGOR (UNİVERSİTY OF WASHİNGTON PRESS, 1982).

Kanada-İskoç kökenli dört McGregor kardeş Archie, Peter, John ve sonuncusu Alex 1882 ve 1900 yılları arasında Washington’daki yarı kavrulmuş Kolombiya Platosuna geldiler. Başlangıçta hayvanlarını çitlerle çevrilmemiş bir arazide otlatmaya çıkmış “serseri çobanlandı. Torunlardan birisi tarafından yazılan Koyun Saymak, McGregorlar’ın bir yüzyıl boyunca karşılaştıkları, açık mera kullanımının yok olması da dâhil, meydan okumaların ayrıntılarını veriyor. Kardeşler McGregor Land and Livestock Company’yi değişime uyarlayarak büyük baş yetiştiriciliği, buğday üretimi, perakendecilik ve nihayet tarım kimyasallarına yöneldiler. Ayakta kalmalarını sağlayan gücün bir anahtarı da; şirket ortaklıklarını bozabilecek kişisel tartışmaları önleme yeteneğiydi. Yine de Arcihe ve Peter arasındaki bir fikir ayrılığı Archie’nin işi bırakmasına yol açtı, ama şirket hayatta kaldı.

Koyunlar artık kâr getirmemeye başlayınca, aile orijinal işini bıraktı ve yola devam etti. Ama bu titizlikle gerçekleştirilmiş araştırma sayesinde anılar hala yaşıyor.

6. RÜYAYI YAŞAMAK: VİCTOR SMORGON’IN ÖYKÜSÜ ROD MYER (NEW HOLLAND PUBLLSHERS, 2000).

İkinci kuşak bir liderin bu biyografisinde şirketlerinin sahipliğini dostane bir tarzda bırakan bir aile buluyoruz. Avustralya-Melbourne’da Yahudi göçmenler tarafından kurulan Smorgon Consolidated Industries (SCI) et kesimi, kâğıt hazırlama ve çelik gibi alanlarla ilgilenen bir topluluğa dönüştü. Aile birliğine derin bir önem veren Smorgonlar, şirkette çalışan aile üyelerinin açık ve özgürce konuşabildiği ve yaşlıların yanı sıra gençlerin de sözünün dinlendiği bir ortam yaratmaya çabaladı. Sonuçta da, şirketin geleceğini belirleme görevi üçüncü kuşağa geldiğinde, bu kuşağın üyeleri bunu huzur içinde yapabilecek iletişim yeteneğine ve karşılıklı saygıya sahip durumdaydılar. 1995’te SCI’ı sattılar; sadece çelik şirketini elde tuttular ve onu da dört yıl sonra halka açtılar.

7. MCLLHENNY NİN ALTINI: LOUİSLANALI BİR AİLE TABASCO İMPARATORLUĞUNU NASIL KURDU JEFFREY ROTHFEDER (COLLİNS, 2007).

Bankacılık kariyeri iç savaşta yıkılan Edmund Mcllhenny, tekrar finansal basan elde etmenin yollarını aradı. 1868’de akrabalarının savaşta tahrip olmuş; izole haldeki bir Louisiana adasındaki şeker plantasyonunda McIlhennyTabasco biber sosunun reçetesini hazırladı.

Halen dördüncü kuşak tarafından sürdürülen ve sadece tek ürün üreten Mcllhenny Company, şimdi belirsiz bir gelecekle karşı karşıya. Şirketin 140 yıl boyunca yaşadığı zaferleri ve hatalan açıklayan Jeffrey Rothfeder, tüm şirket sahibi aileleri ilgilendiren konulara dair hep beraber okuması gereken bir çalışma sunuyor: Ne tür stratejiler izlemeliyiz? Değerlerimiz nelerdir? Bize en iyi kim liderlik edebilir? Daha da büyümüş ve yayılmış bir ailenin varlığını -ve birbirine sadakati- nasıl destekleyebiliriz? (Şirketin halen aile üyesi yaklaşık 200 ortağı var ve 250 milyon dolar yıllık gelire sahip.)

Rothfeder, bir şirketin düşüşe geçmesini değişime direniş, liderliğe uygun olmayan aile üyelerine bağımlılık ve geleneklerde ısrarcı olmanın bir sonucu olarak görüyor. Rothfeder, “Ama Mcllhennyler’e karşı kimse henüz ellerinden gerçek zenginliği alabilmiş değil. Bunlar kendilerini şaşırtıcı ölçüde hızla yenileyebilen bir aile.”

8. AMERİCAN EMPRESS: MARJORİE MERRİVVEATHER POST’UN HAYATI VE DÖNEMİ NANCY RUBLN (VİLLARD BOOKS, 1995).

Dünya Marjorie Merrivveather Post’u “mirasyedi kadın” olarak hatırlar, ama Rubin bize onun bundan çok fazlası olduğunu gösteriyor. Babası C.W. Post 1914’te hayatına son verdi ve Battle Creek Michigan’da bulunan şirketi Postum Cereal Company’yi tek çocuğu olan Marjorie’ye, 27 yaşındayken bıraktı.

Marjorie’nin zamanında kadınlardan şirket yönetmeleri beklenmezdi. Ama zekice ve parlak biçimde bunu amcaları ve kocalan aracılığıyla gizlice yaptı.

Postum Cereal bir aile şirketi olarak üçüncü kuşakta da devam edebilirdi ve Marjorie gelenekleri kırıp, şirketi kendi işletebilirdi. İkinci eşi, E.F. Hutton, iyi tanınan bir borsa simsarı, şirketin başkanı oldu. O’nun liderliğinde ve Marjorie’nin işbirliğiyle şirket halka açıldı. Bugün biz şirketi General Foods Corporation olarak biliyoruz.

Kendi çağında Marjorie Post iş dünyasının Ginger Rogers’ıydr, Fred Astaire’in yaptığı her şeyi yapıyordu, ama arka planda ve yüksek topuklar üzerinde.

9. MONDAVRNLN EVİ: BİR AMERİKAN ŞARAP HANEDANLIĞININ YÜKSELİŞİ VE DÜŞÜŞÜ JULLA FLYNN SİLER (GOTHAM BOOKS, 2007).

Robert Mondavi, California’nın Napa Vadisi’nde şarap yapımını dönüştüren ve ABD’nin ne içeceğine etkide bulunan vizyoner, üç kuşaklık bir destanın çekirdeğini oluşturuyor. İkinci Dünya Savaşı sırasında, İtalyan göçmeni babası Cesar’ı, ki zaten şarap imalatçısıydı, Charles Krug şarapçılığı satın almaya ikna etti. Bir aile ortaklığı olan Mondavi and Sons bir holding şirketi şeklinde oluşturuldu ve Robert’m kardeşi Peter, Krug’ı yönetmesinde yardım etmek üzere ona katıldı. Ama kardeşler bir arada yapamadı ve Cesar’ın ölümünden sonra aile Peter’ı görevde bırakarak, zeki ama zor bir adam olan Robert’ı şirketten uzaklaştırdı.

1966’da Robert, Robert Mondavi Winery’yi lanse etti, şirket Fransa’nın şaraplarıyla yarışacak kalitede şarap üretmeyi amaçlıyordu. Mondavi dünya çapında ün kazandı ve aile tarafından kontrol edilen, halka açık bir şirket haline geldi, ancak Robert’ın oğulları olan Michael ve Timothy de amcaları gibi bir arada yapamadı. Şirket kötü bir şekilde tökezlediğinde kuruldaki yabancılar yönetimi parçalanmış aileden aldı ve şirketi 2004 yılında 1.35 milyar dolara sattı.

Aile üyeleri satıştan 336 milyon dolar gelir elde etti, ama açıktır ki dünyadaki hiçbir miktar, hissettikleri kayıp ve ihanet hissini iyileştiremez.

10. TRÖST THE NEW YORK TÃŽMES’IN ARDINDAKİ MAHREM VE GÜÇLÜ AİLE SUSAN E. TİFFT VE ALEX S. JONES (LİFTLE, BROWN AND COMPANY, 1999)

Bir aile şirketinin nasıl işletileceği konusunda bu, en iyi rehber-kitap olabilir. Yazarlar The New York Times Company’yi 1896’da artık efsanevi hale gelmiş olan gazetenin Adolph S. Ochs tarafından satın alınmasından bu yana, şimdiki dördüncü kuşağa kadar izliyor.

Şirketin tek bir ailede bu kadar uzun ömürlü olarak kalabilmesinin ardında iki şahsiyet duruyor; kocası ikinci kuşakta şirketi yöneten Iphigene Ochs Sulzberger ve oğullan Arthur Ochs “Punch” Sulzberger. Iphigene, çocukları ve torunları arasında “birimiz hepimiz, hepimiz birimiz için” tutumunu yerleştirdi. Sıra dışı bir üçüncü kuşak şirket lideri olan Punch, aile üyeleriyle iletişim konusunda tam bir yetenek sergiledi.

OchsSulzbergerler de hoşnutsuzluk, hayal kırıklığı ve trajediden kendi payına düşeni aldı. Ancak Iphigene ve Punch’ın ortaya koyduğu örnekler, aile üyelerinin şirketi kişisel çıkarlardan üstün tutmasını sağladı. Sadece aile üyeleri için değil, şirketin hizmet ettiği kamu için de. Düşen ilan gelirleriyle ve aile dışı hissedarlardan liderliğine gelen meydan okumalarla yüz yüze bulunan aile, birliğini korumayı başarabilecek mi? Sadece zaman gösterecek ve bu da başka bir kitabın konusu.

Birlikte ele alındığında bu kitaplar birkaç şeyi açığa vuruyor. Birisi, dünyadaki Katharine Grahamlar’a rağmen birçok aile şirketi hala liderlik ve sahiplik için kendi en değerli insan kaynaklarını -kadın akrabalarını- hazırlamıyor.

Bir diğeri ise; bir araştırma alanı olarak aile şirketlerinin gelişimi tarihsel öyküler arasındaki yerini alıyor. 27 yıl önce yazılan Koyun Saymak bu alana çok şey katmıyor. Ama sonraki kitaplar yazarın alan hakkındaki bilgisini yansıtmaya ve ele aldıkları ailelerin, aile şirketi danışmanlarını ve diğer kaynaklan kullanmaya başladıklarını gösteriyor.

En önemlisi de, bu 10 öykü ailedeki kritik birlik faktörünün önemine işaret ediyor. Birlik olmaksızın şirket er ya da geç ailenin elinden çıkacaktır ve hiç kimse de tekrar ele geçirmek konusunda tutkulu davranmayacaktır.

Pennsylvania-West Chester’da bir gazeteci olan Sharon Nelton, 25 yılı aşkın bir süredir aile şirketi konularında yazmaktadır.
Kaynak:Family Business

Genel Bayilik Başvuru Formu :

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here