Franchising Sistemi Hakkında Bunları Bilmelisiniz

Franchising

Franchising, herhangi bir markanın ya da sistemin imtiyaz hakkına sahip olan kişi ya da kurumun, belirli bir süre, koşul ve sınırlar dahilinde, işin yönetimine ve organizasyonuna ilişkin sürekli disiplin ve destek sağlayarak, belirlenen bir bedel karşılığında, bağımsız yatırımcılara sistemini ve markasını kullandırmasını temel alan, uzun vadeli ve sürekli bir iş ilişkisi olarak tanımlanıyor.

İlk kez ABD’de uygulanan franchising sistemi günümüzde tüm dünyada birbirinden farklı pek çok iş kolunda uygulanıyor.

Herhangi bir ürüne, bilgi birikimine ya da hizmete; bunlara ait olarak denenmiş, başarılı ve kalitesi kanıtlanmış bir markaya ya da isme sahip olan; bunların satış, işletme ya da dağıtım hakkını belirlenmiş bir bedel karşılığı veren tarafa “Franchisor” deniliyor.

Doğrudan ya da dolaylı olarak belirlenen bir mali bedel karşılığında Franchisor’un ticari ismini, hizmet markasını, teknik ve yöntemlerini, sistemini, sınai ve/veya fikri mülkiyet haklarını kullanma hak ve zorunluluğunu imzalanan franchise anlaşmasının süresi ve kapsamı içerisinde alacağı ticari ve teknik destek ile üstlenen taraf ise “Franchisee” olarak adlandırılıyor.

İsmi, sistemi ya da markayı kullanma hakkı karşılığında başlangıç ücreti olarak ödenen Franchisee Fee ile yıllık ciro ve kardan anlaşmada belirlenmiş olan oranlarda yüzdesel olarak ödenen “Royalty Fee” Franchisee tarafından Franchisor’a ödeniyor.

Franchising Türleri Nelerdir?

Eğer Franchising sözleşmesi taraflar arasında bir ülke sınırları içerisinde kalacak şekilde şehirler ya da bölgeler arasında yapılıyorsa Ulusal Franchising; iki ülke arasındaki taraflar ile yapılıyorsa Uluslararası Franchising olarak adlandırılıyor.

Önerilen İçerik: Franchising Nedir (10 soru ve cevap)

Sunulan fırsatlar açısından incelendiğinde ise iki türlü bir sınıflandırma yapmak mümkün olabiliyor:

Ürün ve Marka Franchisingi: Bu uygulamanın başlangıcı ABD’de üretici ile satıcı arasındaki bağımsız satış ilişkisine dayanıyor. Ürün ve marka franchisingi belirli bir markanın ya da ticari unvanın kullanılması temeline dayanıyor. İmtiyazı veren taraf ise karşı taraf üzerinde sevk ve idare dahil olmak üzere sürekli ve geniş bir denetim hakkına sahip bulunuyor.

İşletme Sistemi Franchisingi: Bu sistemde Franchisor ile Franchisee arasında yalnızca ürün, marka veya servis alanında değil, pazarlama ve üretim ile ilgili tüm faaliyetler bir bütün olarak işletme sistemi içerisinde yer alıyor. Son yıllarda işletme sistemi franchisinginin büyüme hızının daha fazla olduğu görülüyor. İşletme sistemi franchisinginde, Franchisor sahibi olduğu belirli bir ismin ya da markanın kullanımı konusunda Franchisee’ye izin veriyor. Yapılan anlaşma süresince Franchisee üzerinde denetim hakkı bulunuyor ve anlaşma süresince Franchisee’ye anlaşmada belirlenmiş olan yardım ve hizmetleri sağlıyor. Vermiş olduğu bu imtiyaza karşılık olarak da belirlenen miktarda ödeme alıyor.

Franchising Sisteminin Yararları Nelerdir?

Franchising sistemi franchise alan işletmelerin yapacağı giriş bedeli gibi ödemeler sayesinde franchise veren tarafın herhangi bir yatırım yapmasına gerek kalmadan karının artmasını sağlıyor. Franchise veren taraf için minimum maliyet ile büyümeye ve gelişmeye imkan veriyor. Büyümenin ve iş hacminin artması sonucunda işletmenin verimliliği de artıyor. Mal ve hizmetlerinin daha fazla satılır duruma gelmesi Franchise veren tarafın finansal kuruluşlar ile olan çalışmalarını da olumlu etkiliyor ve kredibilitesinin artmasını sağlıyor. Franchise veren taraf dağıtım sisteminin denetimini daha kolay gerçekleştirme fırsatı bulurken ayrıca pazar ile ilgili sürekli ve hızlı bir bilgi akışı da sağlayabiliyor.

Franchise alan taraf ise Franchising sistemi sayesinde ulusal ya da uluslararası standartlara ve kaliteye sahip olarak sektöre adım atabiliyor. Tanınmış marka ile çalışmanın sağladığı sürekli müşteri akışı ve iş yapma avantajlarından yararlanarak karlılığını artırabiliyor. Franchise veren işletmenin franchise alan girişimciye sağladığı eğitim hizmetleri ve personel destekleri işletme süreçlerinin düzenli yürütülmesini sağlıyor. Yetkinliği yüksek personelin temin edilmesi, işe alınması ve yetiştirilmesi konularında franchise veren işletmenin tekniklerinden yararlanılmasının yanı sıra mali ve hukuki danışmanlık alanlarında da desteklerden yararlanılabiliyor.

Franchise veren tarafın sağladığı mali ve ticari konulardaki destekler sayesinde işletmenin başarı şansı artırılabiliyor. Bunun yanı sıra franchise veren tarafın yürüttüğü araştırma ve geliştirme çalışmalarından franchise alan taraf da yararlanabiliyor. Franchise veren bazı taraflar kuruluş esnasında franchise alan tarafın çeşitli finansal kurumlardan finansal destek sağlaması konusunda da yardımda bulunabiliyorlar. Franchise veren tarafın reklam ve tanıtım çalışmalarını merkezi olarak yürütüyor olması franchise alan tarafın bu giderlerden tasarruf etmesini de sağlıyor. Kendi işini kurmanın ve tek başına olmanın getirdiği riskleri azaltan Franchisee ayrıca franchise veren tarafın kullandığı standart muhasebe, yönetim, satış ve stoklama fonksiyonlarını da kullanabiliyor.

Franchise Sisteminin Olumsuz Yönleri Nelerdir?

Franchise veren taraflar zaman zaman sisteme giriş aidatlarının franchise alan taraftan tahsil edilememesinden kaynaklı sorunlar ile karşı karşıya kalabiliyorlar ya da franchise alan tarafa sağlanmakta olan mal ya da hizmet bedeli gibi ödemelerin alınmasında sıkıntılar yaşanabiliyor. Ayrıca başarısı kanıtlanmış ve marka bilinirliği yüksek olan bir marka ya da isim franchise alan tarafın marka kimliğine uygun düşmeyecek hatalı faaliyetleri nedeni ile zarar görebiliyor. Bunun önlenebilmesi için franchise alan tarafların sıkı bir denetime tabi tutulması büyük önem taşıyor.

Franchising sistemi franchise alan taraf için franchise veren tarafın koymuş olduğu bazı kurallara ve kısıtlamalara uyma zorunluluğunu ortaya çıkarıyor. Franchising sözleşmesinin imzalanması aşamasında sözleşme içeriği detaylı bir şekilde incelenmez ya da gerekli durumlarda hukuki destek alınmazsa karın önemli bir kısmının franchise veren tarafa ödendiği anlaşmalar düzenlenebiliyor. Sözleşmede hukuksal boşluklar bulunması durumunda sistem franchise veren taraf lehine çalışabiliyor. Sözleşmeye konu olan ürünün yoğun bir talep görüyor olması franchise alan tarafın ödemesi istenilen giriş aidatlarının yükselmesine neden olabiliyor. Kimi anlaşmalarda bazı ürünlerin franchise veren taraftan alınması zorunlu tutulabiliyor. Eğer bu ürünlerin piyasadan daha ucuza temin edilmesi olası ise bu durumda franchise alan taraf için bir zarar söz konusu olabiliyor. Taraflar arasında bir güvensizlik durumu söz konusu ise Franchise veren taraf franchise alan tarafın hak ve imkanlarını sözleşme dahilinde sınırlı tutabiliyor. Bu durum da taraflar arasında bazı anlaşmazlıklar oluşmasına neden olabiliyor.

Franchise Almak İsteyenlerin Dikkat Etmesi Gereken Noktalar Nelerdir?

Franchise almak isteyen girişimcilerin dikkat etmesi gereken konuların başında franchise veren tarafın mal ve hizmetini satmaya çalışıyor olması geliyor. Kısa vadede ve hızlıca satılan mal ve hizmetlerden gelen para, uzun vadede işletmelerin gelirinden elde edilecek yüzdelerden daha cazip olduğundan franchise veren bazı firmalar öncelikle franchise satmayı tercih ediyorlar. Ve franchising sözleşmesi imzalandıktan sonra franchise alan tarafı yalnız bırakabiliyorlar.

İlginizi Çekebilir: Franchising Sisteminde 12 Önemli Nokta

Franchise alan girişimcinin satışlarının çoğunluğunu dükkanlarında gerçekleştiren, bunun yanı sıra değişik pazarlama kanallarını kullanan Franchisorları tercih etmesi öneriliyor. Eğer franchise veren taraf pazarlama faaliyetlerini gerçekleştirmek için franchise alan taraflara ihtiyaç duyuyor ise arada karşılıklı çıkara dayalı daha iyi ilişkiler kurulabiliyor.

Eğer piyasanın doyduğu bir ürün ya da bağımsız işletmelerden almaya alışılmış olan bir hizmet franchising sözleşmesinin konusu ise franchise alan taraf için çok verimli bir çalışma söz konusu olamayabilir. Ayrıca yatırımcıyı franchise almaya iten en önemli etken olan markanın hangi kesimler tarafından bilindiği ve markanın gücü de karar aşamasında dikkate alınması gereken noktalar arasında yer alıyor. Başarılı bir franchising sisteminin işleyişinde franchise veren tarafın sürekli destek, yeterli bir eğitim ve etkili pazarlama yöntemleri sunabilmesi büyük önem taşıyor. Bununla birlikte franchising sisteminin düzenli yürümesini sağlayan en önemli etkenlerin başında franchise veren tarafın bilgisi ve yetkinliği geliyor. Franchise alacak olan tarafın son kararını vermeden önce mutlaka franchise veren ya da franchise verdiği farklı kişi/kurumlar tarafından yönetilen işletmelerin satış ve maliyetlerinin detaylarını incelemesi öneriliyor.

Herkes Franchising Alabilir Mi?

Başvuru sahibinin franchising alıp alamayacağı franchise veren tarafın belirlediği şartlara göre belirleniyor. Genellikle aranılan koşullar çok net bir şekilde belirlenmiş oluyor ve esnetilemiyor. Başvuruda bulunup franchise almak isteyen tarafın ekonomik koşulları uygun olsa bile firmanın belirlediği diğer şartlara ya da marka imajına uygun bulunmaması durumunda franchising alamaması söz konusu olabiliyor. Bu nedenle franc

Franchise Alan ve Veren Tarafların Yükümlülükleri Nelerdir?

Franchise veren tarafın herhangi bir iş sistemini franchise zinciri haline getirmesinden önce makul bir sürede ve en az bir örnek işletmede başarı ile yürütmüş olması önem taşıyor. Ayrıca franchise veren tarafın zincirin isminin, markasının ve diğer ayırt edici özelliklerinin sahibi olması ve yasal kullanım haklarını elinde bulundurması gerekiyor. Bunun yanı sıra franchise veren tarafın franchising anlaşmasının süresi boyunca franchise alan tarafa başlangıç aşamasındaki eğitimi ve sürekli olmak üzere ticari ya da teknik desteği sunabilmesi aranan özellikler arasında yer alıyor.

Franchise alan tarafın hem franchise işletmesinin gelişmesi hem de franchising sisteminin ortak kimliğinin ve saygınlığının korunması için maksimum düzeyde gayret göstermesi gerekiyor. Franchise alan tarafın, franchise veren tarafın verimli yönetimini sağlamak adına performansının ve mali durumunun tespit edilmesini kolaylaştıracak bilgileri kendisine sunması büyük yarar sağlıyor. Ayrıca franchise veren tarafın talep etmesi durumunda franchise veren tarafın ya da temsilcisinin franchise alan işletmenin kayıtlarında inceleme yapabilme olanağının bulunması gerekiyor.

Her alanda olduğu gibi franchising anlaşmasının kapsamında da tarafların birbirine karşı dürüstlük ilkesini elden bırakmaması daha iyi ilişkiler kurulmasında, süreçlerin etkili yönetilmesinde ve gerekli zamanlarda gerekli önlemlerin alınmasında kolaylık sağlıyor. Franchise alan taraf tarafından franchise anlaşmasının ihlali oluştuğu takdirde franchise veren tarafın yazılı uyarıda bulunması ve ihlal konusunun ortadan kaldırılması için uygun bir süre tanıması gerekiyor.

Franchise Bedeli Nasıl Ödenir?

Franchise alan tarafın franchise veren tarafa kullanma hakkını almış olduğu marka ve sistem için yapacağı ödemeler farklı şekillerde olabiliyor.

Sözleşmenin tesis edilmesi ile franchise alan taraf bir toplu ödeme yapıyor. İlk aşamada alınan ve franchise giriş bedeli olarak da adlandırılan tek seferlik ücret, franchise veren tarafın başlangıç maliyetinin karşılanmasında kullanılıyor. Bu maliyetler arasında personel alımı, eğitimi, kiralama, dekorasyon ve pazarlama giderleri gibi kalemler yer alıyor.

Devamlı ve belli dönemlerde olmak üzere ödenen Royalty ödemeleri genelde brüt ciro üzerinden, cironun belli bir oranı olacak şekilde hesaplanıyor. Royalty Fee temelde devir alınan bir hak karşılığında yapılan ödeme olarak tanımlanıyor. Genellikle aylık ya da üç aylık olarak ödenmesi talep ediliyor.

Franchise veren taraf verdiği destek hizmetleri için ek ödemeler de isteyebiliyor. Bu ödemeler ile franchise veren tarafın verdiği hizmetler nedeni ile yaptığı masrafların karşılanması hedefleniyor.

Franchising Sisteminin Uygulama Aşamaları Nelerdir?

Girişimci franchise almak istediği kişi ya da kuruma talebini ilettikten sonra franchise veren taraf franchise almak isteyen tarafa sunulmak üzere bir tanıtım dosyası hazırlıyor. Bu dosya içeriğinde ana firma ile ilgili bilgi paketi ve formlar bulunuyor. Bilgi paketinde ana firma ile ilgili genel ve mali verilerin bulunması gerekiyor. Ayrıca franchise veren taraf franchise alan tarafa 3 adet el kitabı sunuyor. Bunlar; ana şirket içi operasyonu, franchise alan tarafın uymak zorunda olduğu kuralları ve franchise alan tarafın nasıl işleteceğine dair bilgileri içeriyor. Bu işletme kitabı ile birlikte franchise veren taraf Know-How da vermiş oluyor.

Franchise alacak olan tarafın franchise alacağı kişi ya da kurumu seçerken çok dikkatli davranması gerekiyor. Kişisel ve mali olarak en doğru analizlerin gerçekleştirilmesi daha iyi sonuçlar alınmasını sağlıyor. Franchise veren taraf da franchise almak isteyen taraf ile ilgili araştırmaları yapıp kendi kriterlerine uygunluğu açısından değerlendirmeye tabi tutuyor. Bu araştırmalardan sonra görüşmelere başlanıyor ve faaliyet gösterilecek olan bölge seçiliyor. Seçilen bölge için yapılan fizibilite çalışmasında ödeme koşulları, gereken sermaye tutarı, yatırımın ne kadar sürede geri kazanılacağı gibi noktalar belirlenerek franchise almak isteyen taraf ile paylaşılıyor. Karşılıklı olarak anlaşmaya varıldığı takdirde sözleşme imzalanıyor.

Sözleşmenin ilerleyen dönemlerde karşılaşılabilecek herhangi bir konuda hukuki boşluğa yol açmayacak şekilde hazırlanması ve son derece detaylı olması gerekiyor. Taraflar arasında sözleşmenin imzalanması ile birlikte franchise alan tarafın ödemeleri başlıyor. Ödeme planı sözleşme ile birlikte sunuluyor ve firma özelinde değişiklik gösterebiliyor. Anlaşma tesis edildikten sonra mağaza dekorasyonu, franchise alan tarafın ve personelinin eğitimi süreçleri başlatılıyor. Franchise veren tarafların bazıları anahtar teslim şeklinde çalışıyor. Bu durumda ana firma maliyeti minimize edecek şekilde hazırlıkları yaparak franchise alan tarafa yol gösterebiliyor. Franchise alan tarafın işe başlama sürecinde kendisine yardımcı olmak amacı ile ana firmadan bir destek elemanının görevlendirilmesi sıkça görülen destek uygulamaları arasında yer alıyor.

2019 Yılında Franchising Sektörünü Neler Bekliyor?

Fast food sektöründen giyim sektörüne kadar pek çok sektörde yer alan markaların bayilik vermek yolu ile büyümeyi tercih ettiği biliniyor. Bayilik veren firmalar incelendiğinde sektörünün ilk 10 firması arasında yer alan pek çok markanın franchising sistemini en iyi uygulayanlar arasında yer aldığı görülebiliyor. Şimdiye kadar verdiği bayilikler yolu ile büyümeyi tercih eden markalar bu konudaki atılımlarını farklı bayilikleri bünyelerine dahil etme yolu ile sürdürmeyi planlıyorlar. Bunun yanı sıra 2019 yılında da ülkemizde pek çok farklı sektörde yüzlerce şirketin açacağı yeni şubeler ile zincir markaların şubeleşme çalışmalarının da hız kazanmasına kesin gözü ile bakılıyor.

Bu yılda özellikle franchise giriş bedeli almayan markaların ön plana çıkması ve yalnızca bu markaların beş yüzün üzerinde şube açması bekleniyor. Monte Bianco Coffee, Payna Grup, Bargello, Harput Dibek Kahvesi gibi isimlerin de aralarında yer aldığı bu markalar franchise bedeli almamalarının yanı sıra başarılı satış grafikleri ile de yatırımcıların ilgisini çekmeye devam ediyor. Franchise sektörüne her yıl yeni markalar dahil olurken, franchising yolu ile hızlı büyüme kaydeden şirketlerin rekabet için sunduğu avantajlı teklifler de göz dolduruyor. Son dönemde franchising yolu ile büyümeyi tercih eden pek çok markanın franchising bedeli almamaya başladığı görülüyor. Böylece yeterli yatırım sermayesine sahip olan pek çok yatırımcı franchising bedeli vermeden sistemin bir parçası haline gelebiliyor.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here