Elektrik santrali başka bir enerji formunun elektrik enerjisine dönüştürülmesinde kullanılır. Güneş enerji santrali ise güneşten gelen enerji fotovoltaik modüllerin ve diğer ekipmanların kurulumu aracılığı ile elektrik enerjisine çevirir. Bu sisteme de güneş enerjisi santrali kısaca GES adı verilir.
Fotovoltaik sistemde güneşten gelen radyasyon kullanılan paneller aracılığı ile enerjiye çevrilir. Elde edilen enerji invertör cihazının kullanılması ile kullanıma uygun hale getirilir.
Son yıllarda teknoloji alanında yaşanılan gelişmelerden sonra güneş enerjisinden elektrik üretimi çok daha verimli bir şekilde gerçekleştirilebilmektedir. Elektrik üretiminde gelecekte çok daha fazla yere sahip olması beklenen güneş enerji santrallerinin (GES) hem ülkemizde hem de dünyada giderek yaygınlaştığı biliniyor. Yenilenebilir ve temiz bir kaynak olmasının yanı sıra yapılan yatırımı kısa sürede amorti etmesi nedeni ile de güneş enerjisi santralleri yatırımcıların ilgisini çekmeye ve rağbet görmeye başlamıştır.
Güneş Enerjisi Santrali Kurulum Aşamaları
Güneş enerjisi santraline yatırım yapmak isteyen girişimciler öncelikle iyi bir fizibilite çalışması yapmalıdır.
Özellikle yüksek güçteki enerji üretimini (örneğin 100 KW gibi) sağlayacak santrallerin kurulum maliyeti yalnızca kullanılacak ekipmanların alınması ve kurulumu ile kısıtlı değildir. Bu tarz büyük güçteki güneş enerji santrallerine güneş tarlası da denilir. Güneş tarlalarından elde edilen elektrik ülkemizde tarımsal arazilerde, fabrikalarda, kasaba ve köylerde yoğunlukla kullanılır. Elektrik dağıtım bedelleri, güneş enerji sistemini oluşturan güneş panelleri ve invertör gibi ekipmanlar genellikle ithal edilir ve maliyetleri döviz kurları ile bağlantılıdır. Döviz kurlarında yaşanan dalgalanmalar bu alana yapılacak yatırımların maliyetlerinin belirlenmesinde çok önemlidir.
GES’te Kullanılacak Olan Modüllerin Seçilmesi
GES’lerde genellikle iki tür modül kullanılır. Monokristal silisyum panelleri , polikristal silisyum panellerine oranla daha pahalı olmakla birlikte verimi daha yüksektir. Bu nedenle GES kurulumunda yatırımcılar tarafından çoğunlukla polikristal silisyum paneller tercih edilir.
Arazi Seçimi
GES yatırımı için seçilen arazi hem kurulum maliyeti hem de kurulumdan sonra yapılmış olan yatırımın geri dönüş hızında büyük rol oynar. Güneş enerjisi santrali kurulacak arazinin seçiminde uygulanması gereken yasal prosedürler olduğu gibi mevzuatta zorunlu olmamakla birlikte santralin verimliliği için dikkate alınması gereken noktalar da bulunur. GES kurulumu için seçilen arazinin yıllık güneşlenme süresinin 6 saat/günden fazla olması gerekir. Ayrıca GES kurulumu için günlük radyasyon ışınımının yüksek olduğu yerler seçilmelidir. Ulaşımın zor olduğu yerlerin seçilmesi işçilik ve taşımacılık maliyetlerini artırabilir. Trafo merkezinin ise seçilen arazinin 20 km sınırları içerisinde bulunması önemlidir.
İnvertör Sayısının Belirlenmesi
Panel seçimi kadar önemli olan bir diğer husus ise invertör seçimidir. Voltajına uygun olmayan ya da düşük kaliteli invertör seçimi teknik hatalar ya da bozulmalar yaşanmasına neden olabilir. Kullanılacak olan invertör sayısı projenin büyüklüğüne ve seçilen markaya göre değişiklik gösterebilir. Bununla birlikte watt başına düşen ortalama birim fiyatı 0,20 – 0,25 cent civarındadır.
GES Kurulum Maliyetlerinin Hesaplanması
GES kurulumu esnasında arazi koşullarına göre çakmalı kazık konstrüksiyon ya da beton ayaklı konstrüksiyon kullanılabilir. Beton ayaklı konstrüksiyonlar çakmalı kazık konstrüksiyonlar ile kıyaslandığında %15 ile %35 oranında daha yüksek maliyetlidir. Yaklaşık olarak invertörler ile aynı fiyatlara mal edilmekle birlikte enerji nakil fiyatları tesisin kurulacağı bölgeye göre değişiklik gösterebilir. 1 Mw’lık santral için ortalama 70.000 USD civarı bir maliyet söz konusu olabilir.
Bunlar dışında GES kurulumunda maliyet oluşturan kalemler arasında kamera güvenlik sistemi, tel çit kurulumu, paratoner, çift yönlü ya da tek yönlü sayaç, santral aydınlatma ve kurulum izin giderleri gibi masraflar da yer alır.
GES Yatırımı Ne Kadar Avantajlıdır?
Güneş Enerji Santrali sahibi olmak pek çok kişinin ve firmanın sahip olmak istediği bir yatırımdır. Kurulumu kolay olan GES’ler doğru planlamalar ile ciddi anlamda bir gelir kaynağı haline geldiği gibi devlet garantisi de vardır.
Güneş enerjisi tarlası kurulumu yapmak isteyen girişimciler öncelikle elektrik dağıtım şirketine GES çağrı mektubu başvurusu yapmalıdır. Bu başvurudan önce yatırımcının güneş enerjisi santrali kurulumu için uygun araziye sahip olması gerekir. Sahip olunan arazi için İl Tarım Müdürlüğü’nden marjinal tarım arazisi yazısı alınmalıdır. Tarlanın çok verimli olmaması, üzerinde dikili ağaç vs. olmaması ve enerji nakil hattına yakın olması aranılan özelliklerdir. Güneş tarlası için alınan arazinin trafo merkezine olan mesafesi öğrenildikten sonra bağlı bulunulan İl Tarım Müdürlüğü’ne bir dilekçe ile başvurulur. Tarım Bakanlığı ziraat mühendisleri arsanın verimlilik durumunu tespit ederler. Gerekli inceleme yapıldıktan sonra yatırımcıya bir tebligat gönderilerek incelemelerin olumlu olması durumunda marjinal tarım arazisi yazısı verilir. Ardından elektrik dağıtım şirketine başvurulur. İstedikleri evraklar sunulduktan sonra başvuru sonucu girişimciye e-mail ile gönderilir. Trafo merkezinde lisanssız elektrik üretimi ile ilgili boşluk var ise başvuru onaylanır aksi takdirde reddedilir. Ret durumunda girişimci ilerleyen dönemde aynı evraklar ile yeniden başvuruda bulunabilir. Başvuru onaylandıktan sonra bir elektrik mühendisine güneş tarlası ile ilgili bir proje çizdirilmelidir. Proje TEDAŞ’tan geçirildikten sonra belediyeden imar izni alınır. Güneş tarlası için gerekli tüm başvuru ve izin süreçleri tamamlandıktan sonra girişimcinin yatırım yapması için 2 yıllık süresi vardır. Eğer 2 yıl içerisinde ya da sonunda lisanssız elektrik üretim tesisi kurulmaz ise girişimci hakkını kaybetmiş olur ve tüm süreçlere en baştan yeniden başlaması gerekir. Ayrıca bu durumda başvurunun onaylanacağı garantisi de bulunmaz. Bununla birlikte yatırımcılar çağrı mektubu çıkmış, TEDAŞ projeleri onaylanmış ve belediyeden gerekli izinleri alınmış güneş tarlalarını satın alma alternatiflerini de değerlendirebilirler.
Finansman Süreci Nasıl Gerçekleştirilir?
Türkiye’de lisanssız elektrik üretimi ile ilgili olarak çeşitli finans kaynakları bulunuyor.
Banka kredisi: Ülkemizdeki bankaların çoğunluğu %10 öz kaynak şartı ile lisanssız elektrik üretiminin yani güneş tarlalarının maliyetinin %90’lık kısmını finanse edebiliyor.
Yap İşlet Devret Modeli: Bazı Alman ve Çin firmaları tarafından ülkemizde lisanssız elektrik üretimi ile ilgili yap işlet devret modeli uygulanıyor. Bu modelde ilgili firmalar araziye yapılacak olan yatırımı %100 oranında finanse ediyor. Girişimci ile de 10 yıllık bir sözleşme imzalanıyor ve satılan yıllık elektrik bedelinden %5 ile %10 arası bir kar payı veriliyor. 10 yıl sonunda da tesisi girişimciye devrediyorlar. Bu modelde arazi ne kadar büyük ise girişimcinin alacağı pay o kadar artıyor.
Hibe ve Teşvikler: Bu alanda devlet tarafından ciddi bir teşvik politikası izleniyor. Bunun nedeni hükümetin hedefleri arasında yenilenebilir enerji üretiminin artırılmasının büyük bir yer tutmasıdır.
1Mw çağrı mektubu, TEDAŞ projesi ve imar izni hazır projelerin fiyatı arsa bedeli de dahil olmak üzere MW başına 120.000 – 175.000 EUR aralığındadır. Alman marka ürünler ile anahtar teslimi güneş santrali kurulması maliyeti ise MW başına 950.000 – 1.000.000 EUR aralığında değişiklik gösterir. Kurulan güneş enerjisi tesisleri 25 yıl çalışabiliyor. Kurulum için harcanan yatırım bedelini ise ortalama 5 yılda geri ödeyebiliyor. Böylece kalan 20 yıllık sürede bu tesisler yatırımcılarına önce ücretsiz ve kesintisiz enerji sonra da düzenli gelir sağlamış oluyor.
