Dolar Spot Nedir? Spot Piyasa Ne Demek?

Çizgi grafikler
Spot Piyasanın Tüm Kavramları

Günümüzde rekabetin ve finansal işlem hacminin artması sonucunda finansal ilişkilerde spot işlemli piyasalar, vadeli işlem piyasaları kadar önemli bir konumdadır.  Küreselleşmenin etkisi ile dövize bağlı ödeme şekillerinin vadeli işlem piyasalarına dayandırılması ile vadeli işlem piyasalarında ticari ilişkilerin devamlılığı sağlansa da finansal piyasalardaki belirsizlik ve risk düzeyinin her geçen gün arttığı yadsınamaz bir gerçektir.

Spot Piyasa Nedir?

Borsa oranları için dijital ekran yakın çekim
Spot piyasa hakkında bilmeniz gerekenler

Finansal varlıkların anında teslim ilkesine dayandırıldığı ve piyasa fiyatı üzerinden nakit karşılığı el değiştirdiği piyasaya spot piyasa denilir. Spot piyasalar nakit işlemlerin gerçekleştiği finansal piyasalar olarak da tanımlanabilir. Döviz piyasalarında yapılan işlemlerin büyük bir kısmı spot işlemlerden oluşur. Ayrıca kuyumcudan altın alınıp satılması, bankadan döviz alınıp satılması ya da BİST 100’den hisse senedi alınması işlemleri de spot piyasa altında yer alan işlemlere dahil edilebilir. Spot piyasada fiyatları o anki arz ve talep belirler. Yapılan bu alışveriş ise belirlenmiş olan fiyat üzerinden en fazla 2 iş günü sonra gerçekleşir. Bununla birlikte ham petrol piyasası gibi bazı özellikli piyasalarda,  özellikli durumları dolayısı ile işlemler spot fiyatlar ile gerçekleşse de alışveriş sonrası fiziksel teslimler bir aya yakın sürede yapılabilir.

İlginizi Çekebilir: VİOP Nedir? VİOP’ta Nasıl Para Kazanılır?

Döviz piyasalarında yapılan işlemlerde para cinsleri fiziki olarak el değiştirilmeden muhabir hesaplarda mutabakat yapma şeklinde de gerçekleştirilebilir. Bunun sonucunda da teslim yani valör tarihi ile işlem tarihi birbirinden farklı olabilir.

Spot Döviz Kurları Nedir?

Çeşitli döviz banknotları
Spot Döviz Kurları

Spot döviz kuru hemen teslim şartı ile gerçekleşen döviz işlemleri için verilen fiyatlardır. Spot döviz piyasası vadeli döviz teslim piyasasından daha yaygın olup genelde dış ödemelerde en çok kullanılan büyük ülkelerin paraları alınıp satılır. Bir finansal varlığın anlık ya da canlı fiyatına yani satılabileceği ya da alınabileceği fiyata spot fiyat denilir. Amerikan dolarının (USD) anlık canlı fiyatı spot dolar olarak adlandırılır. Spot fiyat alıcıların ve satıcıların vermiş oldukları alış ve satış talimatlarına göre belirlenir. Satıcı satış fiyatını alıcı alış fiyatını belirlerken, ortak bir fiyat üzerinde anlaşmaya varılması durumunda iki taraf arasında alış satış işlemi gerçekleşir. Spot piyasada işlemler 24 saat gerçekleştirebilir. Örneğin yatırımcı günün herhangi bir saati internet bankacılığı aracılığı ile ABD doları alıp satabilir.

Spot Piyasa İle Vadeli İşlemlerin Farkı Nedir?

1. Anlık ve Vadeli Ticaret Farkı

Spot piyasalarda vadeli işlem yapılmaz. Spot piyasa, fiziksel olarak döviz, altın, pamuk, buğday gibi ürünlerin alınıp satıldığı, nakit ve ürün takas işlemlerinin anında ya da birkaç gün sonra yapıldığı piyasadır. Vadeli işlemlerde ise alışverişe konu olan finansal varlıklar belirli bir zaman sonra teslim edilir.

Spot piyasalarda anlık olarak geçerli olan fiyatlar üzerinden fiziksel olarak bir varlık alım satımı söz konusudur. Vadeli piyasalarda ise miktar ve vade süresi belirli olan bir varlığın iki taraf arasında teslimi konusunda anlaşılır. Vadeli işlemlerde fiyat da değişkendir.

2. Taraflar Açısından Farklılık

Spot piyasalarda yapılan işlemlerde alıcı ve satıcı olmak üzere iki taraf bulunur. Vadeli işlemlerde ise satıcı, alıcı ve takas kurumu arasında işlemler gerçekleştirilir. Vadeli işlemlerde alıcı ve satıcı işlemlerini takas kurumu aracılığı ile yaparken alış – satış işleminin garanti altına alınabilmesi için teminat yatırılması gerekir.

3. Fiyatlama Açısından Fark

Spot piyasa fiyatları vadeli fiyatların belirlenmesine yardımcı olur. Yatırımcılar gelecekte teslim almak istedikleri herhangi bir emtia için iki farklı yoldan birini seçebilir. Bunlardan ilki vadeli işlem sözleşmesi satın alıp emtianın teslimini belirli bir zaman sonra teslim almaktır. Ya da emtiayı spot piyasalarda geçerli olan spot fiyattan teslim alıp depolayabilirler. Vadeli işlem fiyatlarının spot piyasa fiyatından yüksek olması ve spot piyasadan alınan emtia için bir depolama maliyetinin oluşmaması durumunda yatırımcılar vadeli işlem yerine spot piyasaları tercih edebilir. Bu da vadeli işlem piyasalarına olan talebi azaltıp fiyatların daha aşağı seviyelere inmesi sonuçlarını doğurabilir.

Spot piyasalarda fiyatlar anlık oluşur. Vadeli piyasalarda oluşan fiyatlar ise gelecekte oluşabilecek risklerin de dahil edildiği taşıma maliyetlerinin spot piyasa fiyatlarına eklenmesi ile oluşur. Vadeli piyasalar spot piyasalardaki sert dalgalanmaların önüne geçmeyi ve spot piyasalara referans fiyatlar üretmeyi amaçlar. Vadeli piyasada gerçekleştirilen işlemlerin spot piyasadaki fiyatların oluşum sürecine öncülük ettiği, spot piyasadaki volatiliteyi azalttığı ve spot piyasaların likiditesini artırarak derinlik sağladığı kabul edilir.

4. Risk Faktörleri Farkı

Spot piyasalar yatırımcılar için vadeli işlemlere oranla daha fazla likidite olanağı ve daha düşük maliyet avantajı sunar.  Ancak yalnızca spot sözleşmelerin kullanılması yatırımcılar için yüksek riskli bir strateji olarak değerlendirilebilir. Bunun nedeni döviz kurlarının kısa sürede önemli dalgalanmalar gösterebilme olasılığıdır. Spot piyasa ile vadeli piyasa arasındaki etkileşim, spot piyasalarda oluşan bazı risklerden korunabilmek adına vadeli piyasa araçlarının kullanılmasından kaynaklanır.

Spot piyasalar piyasa fiyatlarında yaşanan değişim göz önünde bulundurulduğunda yatırımcılara arbitraj fırsatı sunarak piyasaya kar potansiyeli ile katılma olanağı yaratır.

Vadeli işlem piyasaları, spot piyasalarda meydana gelme olasılığı bulunan risklerin ortadan kaldırılmasını ya da yönetilmesini, gelecekte oluşma ihtimali bulunan fiyat değişikliklerine karşı bugünden alım – satım yapılmasının sonucu olarak tarafların olası fiyat dalgalanmaları karşısında korunmasına imkan verir. Ayrıca spot piyasalarda yapılacak olan işlem tutarının tamamı yatırımcıdan tahsil edilirken, vadeli piyasalarda ise marjin olarak adlandırılan ve işlem tutarına kıyasla daha düşük miktarda olan teminat tutarı ile işlem yapılabilir.

Spot Piyasa İşlem Çeşitleri Nelerdir?

“Şimdi al, şimdi öde” anlayışının hakim olduğu spot piyasalarda gerçekleşen spot işlemler alım ya da satım yönünde olabilir. Spot piyasalardaki alım işlemleri piyasaların yükseleceği satım işlemleri ise fiyatların düşeceği beklentisi ile gerçekleştirilir. Borsa İstanbul’da gerçekleştirilen spot piyasa işlemleri arasında kredili işlemler ile açığa satış işlemleri de sayılabilir. Açığa satış işlemi kapsamında yatırımcı elinde olmayan bir hisseyi önceden açığa satar ve fiyatlar düştükten sonra geri koyabilir. Kredili işlemler kapsamında ise yatırımcı işlemlerini gerçekleştirdiği kurum ile imzalamış olduğu kredili işlem sözleşmesine dayanarak limiti ile orantılı olacak şekilde kredili olarak spot alım ve satım işlemlerini yapabilir.

2019 Yılı Dolar Spot Beklentileri

Spot piyasa işlemlerine gösterilen ilgi artmaya devam ederken 2019 yılı için Amerikan dolarının ABD ekonomisinde meydana gelen yavaşlama ile birlikte değer kaybetmesi görüşü hakimdir. ABD ekonomisindeki hızlı büyümenin dünya ülkelerinin kalanındaki ılımlı hızlı büyüme hızına yaklaşmasının sonucu olarak dolar değerinin düşmesi beklentisi mevcuttur.  

Deniz ÖZ
Uluslararası İlişkiler mezunu, ancak devletler arası ilişkileri kavramak yerine şirketler arası ilişkilere yönelen; sosyal medya ve dijital pazarlama odağında içerik yönetimi özelinde kariyerinde ilerleyen içerik yazarımız reaksiyonlarınıza fazlaca değer veriyor. Kırmayın, üzmeyin varsa iletmek istediğiniz doğrudan kendisine bilgi verin.

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here