Süpersonik uçaklar geliyor

Sesten
hızlı yani saatte 2 bin 400 kilometre hızla uçabilen Concorde’ların emekli
olmasından sonra gözler yeni süpersonik yolcu uçaklarına çevrildi. NASA’nın
liderliğinde Boeing ve Lockheed Martin tarafından başlatılan tasarımın 2030’da
uçması planlanıyor. Yıl 2011. Aşağı yukarı uçak teknolojisinde 40 yıldan fazla
süredir çok önemli bir değişiklik yok. Güvenliği artıran uçuş sistemleri,
havalimanlarındaki değişik uyarıcılar ve yönlendiriciler olmasına karşılık aynı
tasarımda ve neredeyse aynı süratteki uçaklarla uçuyoruz.


Kabin içindeki eğlence sistemleri, sunulan yemekler ne kadar iyi olursa olsun
yolcular 10 saat ve üzeri uçuşlara dayanamıyor. Sıkıntı basıyor. Uyuyorlar,
uyanıyorlar zaman bir türlü geçmek bilmiyor. Giderek uzun uçuştan korkan yolcu
sayısı da artıyor. Yolculuklarını iptal edenler bile oluyor.


Uçak sanayi ise sadece bir Airbus A380 uçağı için proje maliyeti için
neredeyse 18 milyar dolardan fazla para harcayınca satışlarla bu paranın birkaç
katını geri almadan yeni bir nesil uçak için harekete geçmiyor. Devrim sayılan
ve Boeing’in çok ekonomik olacağı belirtilen gövdesinin tamamı kompozit yani bir
tür plastik olan uçağı 787 de hala müşteriye teslim edilemedi. İster Airbus,
ister Boeing olsun maksimum saatte 960 kilometre süratle uçuyor. Bu sürat artık
yolcuya yetmiyor.


TEKNOLOJİ
DEĞİŞMİYOR

İki tarafın da haklı olduğu bir gerçek. Yolcu daha hızlı
uçaklar istiyor, imalatçılar uçakların maliyetlerini çıkarıncaya kadar aynı
nesilden yollarına devam etmek istiyorlar. Sınırlı değişikliklerle yeni nesil
diye adlandırılan uçaklarla daha uzun süre uçacağız.


Ama yine de havacılık sanayii yolcunun rahatsızlığından rahatsız olmaya
başladı. Ve 1970’lerde Rus Tupolev Tu-144 ve Avrupa yapımı Concorde ile başlayan
süpersonik uçuşlar için harekete geçti. Ama bu yarışın gerisi gelmedi. 2003’te
Concorde’ların emekli olmasıyla süpersonik yolculuk sona erdi. Boeing, Amerikan
patent enstitüsüne aylar önce bir süpersonik uçak için başvuru yaptı. NASA
çalışmalarını yoğunlaştırdı. Lockheed Martin askeri teknolojisini sivil
teknolojiye uygulamak için uğraşıyor. Airbus ise çalışmalarını çok gizli
sürdürüyor. Yarışı Japonlar da yakından takip ediyor. Ön tasarım için şu ana
kadar 30 milyon dolar harcandı.


ÇEVRECİ MOTORLAR
Motor imalatçıları Rolls Royce, General
Electric, Pratt&Whitney hepsi süpersonik uçuşlar için sessiz motorları
gizlice geliştiriyorlar. Hedef, ‘boom’ yapmayan, yani süpersonik uçuş sırasında
arkasında patlama sesi oluşturmayan sessiz motorlar ve özel tasarımla ses
hızının birkaç katına ulaşmak. Çevreye zarar vermeden bu işi çözmek.
Kuşkusuz
geleceğin süpersonik uçağı, Concorde gibi olmayacak. Concorde tamamı first class
olan 100 yolcu kapasiteli ve soba borusu gibi dar gövdeli bir uçaktı. Ama artık
yolcular geniş gövdenin ferahlığına alıştı. Hedef 250-300 yolcu kapasiteli ve
İstanbul’dan en fazla iki, üç saatte New York’a gidecek bir uçak yapabilmek.
Düğmeye çoktan basıldı.


EN BÜYÜK DESTEK NASA’DAN
İmalatçıların yüksek maliyet
nedeniyle para yatırmaktan kaçındıkları projelere en büyük destek Amerikan
Havacılık ve Uzay Dairesi NASA destek veriyor. İki yıl önce 50 milyon dolarlık
bütçeyle başlatılan projeyle hem Boeing hem de uzun yıllar önce sivil pazara
veda etmiş Lockheed Martin yeni tasarımlar hazırladılar. Boeing, yolcu
uçaklarından edindiği mühendislik ve imalat, Lockheed Martin de askeri pazardaki
yüksek hız teknolojisini bir araya getirdi.


ÜÇ
AYRI MODEL

İlk tasarımlar N+1 adıyla yapıldı. Başta motor olmak
üzere tasarımlar bu model üzerinde denenecek. Projenin ikinci aşamasını N+2
olarak adlandırılan ve 2020’de uçması planlanan bir iş jeti oluşturuyor. Gövde
uzatılarak bu uçağın yolcu kapasitesi 50’ye kadar
çıkartılabilecek.
Geliştirilecek teknoloji, 2030’da uçacak ve yolcu
kapasitesi 100 -200 arasında değişen N+3 tasarımına uygulanacak. Sonrasında
koltuk sayısı 300’e kadar yükseltilecek. Geniş kabin sayesinde yolcu konforu
artırılacak. Aynı kokpit, benzer özellikteki motor ve gövde teknolojileriyle
yeni bir süpersonik uçak ailesi yaratılacak.


NELER YAPILACAK
NASA’nın istekleri doğrultusunda hem
Boeing hem de Lockheed Martin özel tasarımlara imza attı. Farklı yaklaşımlar
denendi. Bu konuda NASA mühendisleri olabildiğince özgür bıraktı. Farklı kanat
ve gövdelerin aerodinamik mükemmelliği ölçülecek. İşte yeni süpersoniklerin
özellikleri:


* HIZI 2 BİN 400 KM/SAAT: Tasarımda saatteki hızın 2 Mach
yani ses süratinin iki katı olması planlanıyor. Böylece uçak saatte 2 bin 400
kilometre hıza çıkabilecek. İstanbul-New York arasındaki uçuş üç saate
düşecek.


* ÇOK SESSİZ OLACAK: NASA’nın istediği en önemli özelliğin
başında sessizlik geliyor. Hedef 65-75 PLdB. Bu değer Concorde’da 107’ye kadar
çıkıyordu. Yeni nesil motorlar, boom etkisini azaltacak. Ayrıca imalatçılar
tasarımda arkada kalan sesin en düşük seviyeye indirilmesi için de özel kuyruk
tasarımına imza attı. Bu tasarım NASA’nın test amaçlı geliştirilen F-15 savaş
uçağında denendi. Sivil sertifikasyon için çalışmalar sürüyor. Bu tasarım
Amerikan Aelton, Brezilyalı Embraer ile Fransız Dassault tarafından da yakından
takip ediliyor. Benzer bir teknolojinin önce iş jetlerinde hayata geçirilmesi
hedefleniyor.


* ÇEVRECİ MOTORLAR: Süpersonik uçaklar yüksek hıza çıktığı
için yakıt harcamaları çok yüksek. Örneğin Concorde, 100 kilometrelik uçuşta
yolcu başına 16.6 litre yakıt harcıyordu. Airbus A380, Boeing 747-8 gibi
uçaklarda oran 2.6 litreye kadar düşüyor. Motor imalatçıları için hedef 100
kilometre uçuşta süpersonik uçak için yomcu başına 6-8 litre arasında. Karbon
salınımındaysa 1 kilogram yakıt yanmasıyla maksimum 9 gram emisyon oluşması
planlanıyor.


* MENZİL 9 BİN 250 KM: Yapılan pazar araştırmaları
süpersonik uçağın en çok Avrupa-Amerika veya Avrupa-Ortadoğu arasında
kullanılacağını ortaya koyuyor. NASA tasarımı fazla zorlamadan maksimum yolcuyla
menzilin 9 bin 250 kilometre olmasını planlıyor.


HİPERSONİKLE
İSTANBUL-NEW YORK 1 SAAT 10 DAKİKA OLACAK

Süpersonik uçak konusunda
en büyük desteği sağlayan Amerikan Uzay ve Havacılık Dairesi NASA bir yandan
saatte 8 bin 500 kilometre hıza çıkabilecek tasarımlar üzerinde çalışıyor.
Önümüzdeki günlerde motorun denemesi X-51A adı verilen füze-uçakta
gerçekleştirilecek.
Eğer böyle bir motor teknolojisi yolcu taşımada
uygulanabilirse, İstanbul’dan New York’a uçmak sadece 1 saat 10 dakika olacak.
Normalde bu uçuş rüzgarlara göre 8-10 saat arasında değişiyor. İstanbul’dan
Sydney’e gitmekse sadece 1 saat 50 dakikada mümkün olacak. Doğal olarak yeni bir
dünya kurulacak. Ses hızının 7 kat üzerine çıkılmasıyla uçakların uzaydan uçması
planlanıyor.


BİR ZAMANLAR SÜPERSONİK YARIŞ VARDI
İngiliz-Fransız
ortaklığındaki Concorde, 1960’ların ikinci yarısında Boeing’in SST olarak
adlandırılan süpersonik uçağıyla rekabet ediyordu. Sovyetler Birliği de Tupolev
şirketinin Tu-144’ü ile yarışa dahil oldu. 1970’lerin başında fırlayan yakıt
fiyatları nedeniyle Boeing süpersonik pazardan çekildi. Tu-144’ün Concorde’dan
önce uçmasına rağmen test sürecinde yaşanan sorunlar ve kazalar nedeniyle erken
emekli olması pazarı Concorde’a bıraktı.


Birçok havayolundan sipariş almasına rağmen Concorde sadece İngiliz
Havayolları British Airways ve Air France tarafından kullanıldı. Gürültü
limitlerinin yüksek olması nedeniyle charter yani düzensiz uçuşlar haricinde
sadece Avrupa’dan New York’a yapılan uçuşlarda kullanılabildi.


Concorde, saatte 2 bin 400 kilometre hızıyla Londra veya Paris’ten 3 saatte
New York’a gidebiliyordu. Ancak gövdesi çok dardı. Yolcular daha fazla konfor
bekliyordu. Uçağa ilk darbe Air France’ın 2000’de düşen uçağıyla geldi.
Arkasından 11 Eylül krizi ve havayollarının yaşadığı sıkıntılar bu pahalı
operasyonunun sonu oldu. 2003’te önce Air France, arkasından British Airways
seferlerini durdurmak zorunda kaldı.Hürriyet

Sponsor

CEVAP VER

Please enter your comment!
Please enter your name here